“De Molen Zonder Wieken”

Deze molen die helaas compleet gesloopt moest worden voor  de bouw van Plan Zuid brengt een zeer rijke en mysterieuze geschiedenis met zich mee.

“De Zwaan”      

Molen “De Zwaan” is in 1783 gebouwd aan de Ververspad (tegenwoordig Tolstraat). Hij is  tot het einde van de 18e eeuw gebruikt als snuif-en tabaksmolen. Hiervoor werden tabaksbladeren eerst gedompeld in kruiden en olies. Na soms jaren gedroogd te hebben werd de tabak gemalen zodat het gesnoven kon worden. Deze manier van tabak gebruiken was aan het einde van de 18e eeuw niet meer populair, toen is de functie van de molen veranderd.

“De Duif”            

Molen “De Zwaan” is omgebouwd tot een korenmolen en is toen ook omgedoopt tot molen “De Duif”. “De Duif” is een werkende korenmolen gebleven totdat hij rond 1890 onttakeld werd. Bij het onttakelen is de romp van de molen blijven staan. Tot aan zijn sloop is de molen een belangrijke verzamel en woonplaats geweest voor de Nederlandse bohème van die tijd.

    Image                  De rompenmolen in 1891 – Fotograaf: Jaco van Olie ( Amsterdams Archief)

“La Bohème”                                                                           

 Halverwege de 19e eeuw ontstond er in  Parijs een nieuwe niet-traditionele levenshouding. Deze werd door Franse schrijver Henri Murger  “bohemien” genoemd, naar het Franse woord voor zigeuners. Dit stond voor het vrije ongeregelde leven van kunstenaars. Mensen van de bohème streefden er naar om kunstenaar of dichter te worden en zetten zich af tegen het burgerlijke. Het waren mensen van de Verlichting, zij zagen niks in traditie, godsdienst of gezag. Vaak waren mensen van de bohème ook aanhangers van de theosofie.

Een anti-burgerlijk trefpunt    

Aan het einde van de 19e eeuw werd deze levenshouding ook in Nederland bekend. Voor de Amsterdamse bohème werd molen “De Duif” die toen beter bekend was als “De Molen Zonder Wieken” een belangrijk ontmoetingsplaats. Diverse kunstenaars zoals schrijver Arthur van Schendel en Jopie Bremer hebben er officieel gewoond en vele andere kunstenaars waren er regelmatig te vinden. Zelfs Piet Mondriaan kwam er zo vaak dat hij er leek te wonen. De molen was een goedkoop trefpunt en er vonden verhitte discussies en vele spontane feesten plaats.

Een mysterieuze (zelf)moord?            

Albert van den Briel, een goede vriend van Mondriaan, heeft na de dood van Mondriaan meerdere malen de ontwikkeling van hun vriendschap gerefereerd aan een drama onder kunstenaars en bohemiens in Amsterdam die in de molen plaats vond.

“De molen is ’t tooneel geweest van een drama waarvan geen gegevens bekend werden, maar dat een vrouw het leven kostte; zelfmoord(?)”.  –   Albert van den Briel      

Van den Briel vertelde dat er in “De Molen zonder Wieken” een liefdesaffaire had afgespeeld die geleidt heeft tot zelfmoord van een vrouw of een moord op haar door haar minnaar. Tot op de dag van vandaag is er niet bekend wat er precies gebeurd is. Wel heeft het voor veel ophef gezorgd bij de bewoners en bezoekers van de molen. Deze gebeurtenis heeft er ook voor gezorgd dat Mondriaan vertrokken is vanuit Amsterdam naar Van den Briel in Brabant.

De sloop van “De Molen Zonder Wieken”             

 Na 1906 is ook de romp van de molen gesloopt om plaats te kunnen maken voor de bouw van Plan Zuid ontworpen door architect Berlage. Deze is uiteindelijk tussen 1917 en 1925 gebouwd. Er is niets overgebleven van de molen zelf. Wel is de huidige Theosofische Vereniging Amsterdam te vinden aan de Tolstraat. Misschien dateert dit wel terug aan de bohème van Amsterdam en de vernieuwende theosofie die onder andere ontwikkeld en toegepast werd  in “De Molen Zonder Wieken”.                                      

Een gedachte over ““De Molen Zonder Wieken”

  1. If Emily Beckwith reads this post, I would like to contact her about the source of her information. I am doing research on Jopie Breemer who she mentions as having lived at De Duif. I would appreciate her help in my research.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s